Yazıma başlarken İdlib’de şehit olan vatan evlatlarına Allah’tan rahmet, yakınlarına ve ülkemize başsağlığı, yaralılarımıza şifalar diliyorum. Allah devletimize ve milletimize zeval vermesin.
Görev yaptığım ilde Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ile birlikte yöreye gelir getirici alternatif ürün olması arzusu ile pazar payı iyi olan Çörek Otu denemelerine başladık. İlk yıl denemeleri başarılı olunca heyecanlandım ve “bu iş oldu” dedim. Enstitüden arkadaşlar “hocam bir yıllık sonuçlar bizim için önemli değil, birkaç yıllık denemelere göre karar vermemiz gerekir” dediklerinde bunu nasıl düşünemedim diye mahcup oldum.
Yine geçen hafta danışmanı olduğum öğrencilerle İsveç’te küresel ısınmanın böcekler üzerine etkilerini araştıran bir makale okuduk. Makale anlık değil, 40 yıllık takibin sonuçlarını ihtiva ediyordu. Araştırmanın sonunda ilginç bulgular ve öneriler yapılmıştı. Çalışma anlık veriye dayanmadığı için sonuçları da doyurucu ve yol gösterici oluyor.
Ülkemizde ve dünyada hele hele insan alışkanlıklarını ilgilendiren bir konuda anlık veriye dayalı başarı hikayesi bir elin parmaklarını geçmez. Başarılı olduğumuz çalışmaların altında uzun süreli emek bulunur. Birçok alanda ise hayatımıza anlık kararlar yön verir.
Bazı bölgelerimizde ırmakların uzun süreli akış rejimine ve jeolojisine bakılmadan HES yapıyoruz, başka diyarlarda başarılı olan uygulamalara, geçmişine ve başarı hikâyesine aldırmadan ilk bakışta anlık hayranlık duyup ülkemizde de olmasını arzuluyoruz. İhtiyaç analizlerini yapmadan ve sorunun tespitine ilişkin vakit alıcı ön çalışma basamaklarını atlayarak sonunda başarı şansı olmayan uygulamalara girişiyoruz. Yaban hayatına ilişkin uzun soluklu analizler yapılmadan anlık kararlarla avlaklar açıyoruz. Engel gördüğümüz bir uygulamayı geçmişine ve ne amaçla konduğuna bakmadan anlık kararla ortadan kaldırıyoruz. Eğitime dair şahsımızın ve çocuğumuzun yaşadığı anlık bir sorunu tüm ülkenin sorunuymuş gibi abartarak anlık kararla köklü değişimlere girişiyoruz veya girişilmesini talep ediyoruz. Çocuklarımızın geleceğini, uzun süreli sistematik gözlemlerin değil anlık sınav başarılarının insafına bırakıyoruz.
Sosyolog veya psikolog değilim. Fakat gözlemlerime göre; insanımızın ve toplumumuzun aceleciliği, bütün değişimleri kısa sürede görme isteğimiz, uzun süreli veri toplamanın istediğimizi yapmaya engel olması, anı yaşama arzumuz, kendimizi hemen gösterme alışkanlığımız, zaman alıcı şeylerin kayıp gibi algılanması ve başarının paylaşılmasının bir eksiklik kabul edilmesi, geleceğin gelmeyecek bir mefhum gibi algılanması gibi nedenler en hayati konularda bile anlık veriye, bazen veri olmadan anlık algıya dayalı davranmamıza neden oluyor.
Çalışmalarımıza ve planlamalarımıza maalesef birçok alanda anlık gelişi güzel, düzensiz ve belirsiz gözlemler yön vermekte. Üstelik bu çalışma biçimimiz toplumumuzun önemli bir kısmına hâkim durumda. Hal böyle olunca anlık veri anlık başarı, çoğu zaman da başarmadan başarı hissi yaşamamıza neden oluyor. Anlık başarı hissi bireyin ve toplumun gerçek başarı hikayelerine hasret kalmasına neden oluyor, gerçek başarıların ulaşılamaz olduğu fikrinin hafızalara kazınmasına yol açıyor.
Anlık karar anı yaşatır, yarını şansa bırakır. Anlık karar uzun soluklu mücadelelerde kişiyi ve toplumu yorar, takatini keser ve kaliteyi düşürür. Anlık kararlar emeği yok sayar, liyakati görmezden gelir.