Dünyada ve ülkemizde başarılı işlerin arkasında gerçekçi ihtiyaç analizleri yatar. İhtiyaç analizleri bize neyin gerekli ve daha öncelikli olduğunu gösterir. Yol haritasını belirlememizi sağlar, verimliği artırır. İhtiyaç analizleri uzmanlık gerektirir, uygun veri toplama ve analiz yöntemlerine ihtiyaç duyar. Her coğrafyanın, her kesimin, her mekânın ve her zamanın ihtiyaçları farklılık gösterdiği için ihtiyaç analizleri sürekli değişim gösteren dinamik bir süreçtir. Fi tarihinde belirlenmiş ihtiyacın günümüzde karşılığı çoğu zaman yoktur.
İhtiyaç analizinin odağında, düşünülen uygulamanın etkilediği kesim yer alır. Birçok stratejik planlamada ve yazılı dökümanlarda, hatta yasal yönergelerde kurumsal faaliyetlerde ihtiyaç analizinin doğru yapılması şiddetle önerilmesine rağmen birçok uygulama incelendiğinde; sanki etkilenenlerin değil de uygulayanların ihtiyaçları dikkate alınmış izlenimine kapılıyor insan. İhtiyaç analizi yapmadan öğrencilerin neleri öğrenmesi gerektiğine, çiftçilerin ihtiyaçları belirlenmeden tarımın nasıl gelişeceğine, toplumsal ve kültürel yapıyı bilmeden insanların nasıl mekânlarda yaşaması gerektiğine karar verip yol haritasını kendimize göre belirlemeye çalışıyoruz. Köklü tarımsal uygulama değişikliği yapıldığında farklı mekânlardaki çiftçilerin bundan haberi yoksa, eğitime dair esaslı değişikliklerde imkânlar bakımından yeterli düzeyde olmayan çocuklarımızın hayalleri, beklentileri dikkate alınmamışsa ihtiyaç analizleri etkilenenlerin değil, uygulayanların gözünden yapılmış demektir.
Etkilenenin yerine kendimizi koyup “empati” yapma yerine etkilenenleri yerimize koyup adeta “benpati” yapıyoruz.
Başarı ve başarısızlığın mekan ve zamanla sıkı ilişki içinde olduğunu unutuyoruz çoğu zaman. Uygulamalar ve uygulamalara kılavuzluk eden yasal düzenlemeler masa başında değil mekânında ve zamanında yapılacak ihtiyaç analizlerine dayanmalı. Hayata geçirilmesi gereken uygulamaların içinde ihtiyaçlılar kendini bulmalıdır. Rahmetli dedem “onlarca sevdam var fakat hiçbirinin haberi yok” derdi. Birçok şey yapıyoruz ama yaptıklarımızdan etkilenenlerin ya haberi yok ya da ihtiyaçları. Çünkü farklı zamanda ve farklı mekânlarda ihtiyaç analizlerimiz çoğu zaman paydaş katılımına dayanmıyor.
Norveç’in soğuk iklimlerinde av yasağı ile ilgili bir düzenleme soğuk kuzey ülkelerinde ihtiyaca cevap verirken, ülkemiz koşullarında yaban hayatına zarar verebilir. Bir yasal düzenleme şehir yaşantısı için ihtiyaç iken kırsal kesimdekilerin hayatını zorlaştırabilir. Pazarlama becerisi yüksek çiftçi profiline sahip ülkelerde vereceğiniz parasal bir destek üretimi hoplatırken, bu beceriden yoksun mekânlarda parayı havaya saçmak anlamına gelebilir. Bireyselliğe dayalı toplumlarda başarılı olan bir yasal düzenleme başka bir toplumda toplumsal sorunlara yol açabilir. Trakya’da kullanışlı olan bir konut tipi başka bir yöremizde insanımızın yaşamını zorlaştırabilir. Akdeniz bölgemizde okullar daha erken açılırken, karlı diyarlarda bir miktar gecikebilir. Çevreyle irtibatlı derslerin içerikleri bölgelerin farklılıklarına göre değişebilir. Bütün bu uygulamaların nasıl olacağını bize gerçekçi ihtiyaç analizleri gösterecektir. Çünkü mekânlar farklı. Bir müfredatın içeriği 50 yıl öncesinde harikalar yaratırken günümüz koşullarında gençlerimizi çaresiz bırakabilir. 20 yıl önceki toplumsal hedefler günümüz toplumunu yorabilir, Z kuşağını ümitsizliğe düşürebilir. Çünkü zaman farklı.
Zamanında ve mekânında yapılmayan gerçekçi ihtiyaç analizleri maddiyatı yutar, yel değirmeni misali sanal sorunlarla uğraştırarak enerjiyi ve emeği heba eder, insanı harcar, motivasyonunu dağıtır, yaşamdan olumlu beklentilerini ters yüz eder. Hepsinden daha kötüsü insanı ve toplumu “bizden bir şey olmaz” psikolojisi toplumsal girdaba sürükler. Geriye ahı vahı kalır. Üstelik gelecekten çalarak ve ülke kaynaklarını hırpalayarak. Her işe başlamadan önce gerçekçi ihtiyaç analizlerinin önemini hepimiz biliyoruz. Galiba keyfiliği engellediği ve rahatımızı kaçırdığı için pek kulak asmıyoruz.